START


MUZYKA





RASTA i REGGAE







BOB MARLEY





INNE

Na Jamajkę Bob wrócił w październiku 1966 roku z oszczędnościami w wysokości 700 dolarów. The Wailers byli w tym okresie triem wokalnym i w 1967 r. nadal nagrywali dla Coxsone'a Dodda, rejestrując pod koniec roku w Studio One lokalny hit "Bend Down Low".

W 1968 r. Zaczęli wydawać wyprodukowaną własnym sumptem muzykę we własnej firmie Wail'N'Soul, przemianowanej później na Tuff Gong. Nagrania te, należące do najrzadziej wznawianych w dorobku The Wailers, prezentują formację u progu nowej muzycznej dojrzałości. 17 października 1968 roku Rita Marley urodziła syna Davida "Ziggy'ego", a Bob po raz ostatni obciął włosy. Pod koniec tego samego roku, po wyjściu Bunny'ego Wailera z więzienia (spędził tam 14 miesięcy, odsiadując wyrok za posiadanie marihuany), muzycy zaczęli rejestrować nagrania demo dla Danny'ego Simsa, menedżera wokalisty soulowego Johnny'ego Nasha, który w kwietniu 1972 r. trafił na brytyjską listę przebojów z kompozycją Marleya "Stir It Up". Współpraca ta (głównie z powodów finansowych) okazała się krótkotrwała i muzycy zaczęli nagrywać dla producenta Lesliego Konga, który odniósł już międzynarodowy sukces współpracując z Desmondem Dekkerem, The Pioneers i Jimmym Cliffem.

W 1970 r. Kong wydał kilka singli i album The Best Of The Wailers. Jednak już wcześniej muzycy stali się zagorzałymi Rastafarianami i porzucili Konga, by nawiązać współpracę z producentem Lee "Scratch" Perrym. Perry nie tylko pomógł formacji podkreślić jej buntowniczy charakter , ale również umożliwił współpracę z duetem basowo- perkusyjnym w osobach braci Barrettów. Astona "Family Man'a" (ur. 22.11.1946 r. w Kingston) i Carltona (ur. 17.12.1950 r. w Kingston, zm.w 1987 r.), którzy stali się nieodłączną częścią brzmienia The Wailers. Nagrania, których Bob Marley and The Wailers dokonali z Perrym w latach 1969- 1971 , prezentowały formację u szczytu twórczych możliwości. Połączenie doskonałych nowych kompozycji takich jak. "Duppy Conqueror", "Small Axe" i "Sun Is Shining" z opracowanymi na nowo starszymi utworami, uzupełnionymi o nowatorskie rytmy The Upsetters i równie nowatorski wpływ samego Perry'ego, przyniosło w efekcie dzieło będące jednym z najlepszych przykładów muzyki rodem z Jamajki. Zapoczątkowało także serię międzynarodowych sukcesów Boba Marleya. Muzycy nagrywając nadal dla swojej wytwórni Tuff Gong, zwrócili na siebie uwagę Chrisa Blackwella, szefa wytwórni Island.

W 1972 r. Blackwell podpisał z zespołem kontrakt nagraniowy, co było posunięciem bez precedensu zarówno dla dużej wytwórni płytowej, jak i zespołu reggae. W składzie zreformowanej w połowie 1974 r. Grupy znaleźli się: Marley, bracia Barrettowie i Bernard " Touter" Harvey (instr. klawiszowe). Harmonie wokalne uzupełniało trio The I-Threes (Marcia Griffiths, Rita Marley i Judy Mowatt). Dzięki trzeciemu nagranemu dla Island albumowi Natty Dread, grupa zaistniała na arenie międzynarodowej, a jej brzmienie zaczęto utożsamiać z tzw. "międzynarodowym " reggae, które grała aż do śmierci Marleya. Opracowując ten nowy styl, nie tylko dzięki nagrywanym dla Island albumom lecz również licznym koncertom. The Wailers odeszli od oryginalnej muzyki rodem z Jamajki, stając się częścią globalnego rynku muzycznego.W czasie gdy wpływ Boba Marleya - nie tylko jako muzyka ale także jako symbolu człowieka sukcesu z tzw. Trzeciego Świata - zataczał coraz szersze kręgi, oryginalna muzyka z wyspy płynęła we własnym kierunku.

Chris Blackwell tak wspomina: "Bob, Peter i Bunny przyszli do mojego biura w Londynie. Nie znali nikogo, ale byli jak wielkie gwiazdy. Porozmawialiśmy chwilę i zaprosiłem ich na próbę. Prawdę mówiąc niewiele zrozumiałem z ich muzyki... ale wiedziałem, że ci ludzie chcą grać. Tak więc podpisałem z nimi kontrakt, który nie ukrywam... był ryzykowny. Dałem im trochę pieniędzy, a oni mieli za to nagrać płytę. Wszyscy mówili mi wtedy, że nigdy nie zobaczę już tych pieniędzy i nigdy też nie usłyszę ich muzyki. Kilka miesięcy później, kiedy byłem na Jamajce, zadzwoniłem do nich i ku mojemu zdziwieniu oni przyjechali i nagrali płytę "Catch a Fire". Cztery tysiące funtów które im dałem to było stanowczo za mało aby móc nagrać taką płytę. Do dziś zastanawiam się jak udało im się to zrobić".

The Wailers zadebiutowali w Island wspomnianym albumem Catch A Fire wydanyn w 1973 r. W kwietniu tego samego roku muzycy przyjechali do Wielkiej Brytanii, by zagrać kilka koncertów i wystąpić w telewizji. Nieco później zrezygnowano z ich usług jako tzw. suport bandu w czasie amerykańskiej trasy formacji Sly & The Family Stone pod zarzutem, że przyćmiewają gwiazdy. Dzięki dobrze przemyślanej kampanii reklamowej album Catch A Fire sprzedawał się na tyle dobrze, by zapewnić wydanie następnego Burnin', Przed przystąpieniem do pracy nad tym wydawnictwem do zespołu dołączył Earl "Wire" Lindo, co Zasygnalizowało powrót do buntowniczego podejścia, nie łagodzonego żadnymi elementami charakterystycznymi dla produkcji typowo rockowej. Jesienią 1974 r. Pochodzący z tego właśnie albumu utwór ,,I Shot The Sheriff" trafił w wykonaniu Erica Claptona na 9. miejsce brytyjskiej listy przebojów, przecierając jednocześnie szlak dla dalszych propozycji The Wailers. W czasie, gdy członkowie zespołu stali u progu wielkiego międzynarodowego sukcesu, wewnętrzne spory związane z narzucanym przez Island imagem formacji doprowadziły do odejścia Tosha i Livingstona (obaj postanowili zająć się karierą solową).

Peter Tosh o odejściu z The Wailers mówił: "Myśmy się nie rozpadli. To co było między nami też się nie rozpadło. To Jah nas połączył i to On rozdzielił nasze drogi. Był czas że uczyliśmy się muzyki i tworzylismy wspaniałą muzykę. Uzupełnialiśmy się wzajemnie. Ja i Bunny swoimi głosami ozdabialiśmy muzykę Boba tak by stała się ona piękna. Tego wtedy potrzebowalismy... Przed tymi wielkimi koncertami występowaliśmy jako „The Wailers", i każdy wiedział, że jest to Bob, i Bunny, i ja. Raptem okazało się, że jest „Bob Marley and The Wailers" i ani ja, ani Bunny nie mieliśmy już nic do powiedzenia. Gdy rozpoczęła się kariera Boba zaczęliśmy stanowić tylko tło dla niego. Musieliśmy więc zacząć samodzielną pracę i dlatego postanowiliśmy się rozstać, bowiem każdy z nas coś robił i nie było powodu, dla którego wszystko miałoby być firmowane przez Marleya."

Opuszczony przez Tosha i Bunny'ego Marley wprowadził do zespołu chórek „l-Trees", który stale już występował, i nagrywał z The Wailes nowe płyty. W sierpniu 1975 r. formacja rozpoczęła trasę po Wielkiej Brytanii w nowym składzie z Tyronem Downie'em (instr. Klawiszowe), Alvinem "Seeco" Pattersonem (instr. perkusyjne) i Julianem "Juniorem" Murvinem (git.), którzy zastąpili Harveya i Lindo. Na koncertach zaczęli pojawiać się zarówno biali jak i czarni wielbiciele grupy , co w tym czasie było prawdziwym ewenementem. Pod koniec tego roku Marley umieścił na brytyjskiej liście przebojów pierwszy w swojej karierze przebój - autobiograficzną kompozycję "No Woman No Cry". W tym samym roku na rynku pojawiła się również pierwsza oficjalna płyta koncertowa, zarejestrowana podczas występów w londyńskiej sali Liceum. "LIVE!" uznany został po latach za jeden z najlepszych albumów  koncertowych w historii muzyki rozrywkowej.

Jesienią 1976 roku Marley wydał płytę "Rastaman Vibration" i po trasie promującej w USA wrócił do Kingston. Tu zaproponowano mu występ podczas organizowanego przez rząd koncertu „Smile Jamaica” ("Uśmiechnij się Jamajko"). Władze zapewniły Marleya, że impreza nie będzie miała wydźwięku politycznego, nie będzie też przedwyborczym wiecem. Mimo iż przyjaciele radzili Marleyowi żeby nie mieszał się do spraw tak wyraźnie politycznych, Bob nie odmówił. /Miał związane ręce: nie tak dawno jego rodzina dostała dom w Zatoce Byków od ministra budownictwa./ Dwa dni przed imprezą, 3 grudnia do domu zamieszkanego przez rodzinę i przyjaciół Boba wtargnęło dwóch zamachowców, którzy oddali serię strzałów do znajdujących się w środku ludzi. Marley, zraniony w pierś i - po rykoszecie - w rękę, ocalał zasłonięty przez menadżera Dona Taylora, który przeżył mimo czterech postrzałów. Rita, żona Marley'a, wsiadała wtedy do swojego żółtego volkswagena garbusa i uruchamiała silnik. Pięć strzałów roztrzaskało tylną szybę samochodu, jeden pocisk przebił drzwi, a ostatni trafił w głowę Rity. Ciężko rannych (Ritę, Taylora i Lewisa Griffitha, przyjaciela Marleya) odwieziono do szpitala, a Bob skrył się w Górach Błękitnych niedaleko od Kingston. Kto strzelał? Sprawa do dziś pozostała niewyjaśniona. Jedni mówią, że zamachowcy działali w imieniu prawicowej Partii Ludowo-Narodowej, obawiającej się zamachu stanu, inni, że byli wysłannikami Jamajskiej Partii Pracy niechętnie patrzącej na koncert mający się odbyć pod egidą partii rządzącej. Marley, na przekór wszystkim i mimo obrażeń wystąpił na koncercie i porwał naród Jamajki do rytualnego tańca wolności. Nawet ciężko ranna Rita powstała ze szpitalnego łóżka i wystąpiła przed wielotysięcznym tłumem w samej tylko koszuli nocnej. O zamachu Bob śpiewał potem w piosence "Ambush In The Night" ("Pułapka w nocy")

Po zamachu Marley na 18 miesięcy wyniósł się z Jamajki. Mieszkał między innymi na Florydzie i w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował nad częścią utworów do albumu Exodus. W  1977 roku, podczas gry w swoją ukochaną piłkę nożną zranił się w nogę. Nie przeczuwał, że tak drobna rana w przyszłości zaważy na jego życiu. Osłabiony fizycznie Bob Marley pozostał jednak niezłomny duchem. Nie ugiął się nawet, gdy zarzucano mu sprzedanie się, zdradę ideałów i robienie kariery tylko dla pieniędzy. Każda nowa płyta biła kolejne rekordy sprzedaży i coraz dłużej okupowała pierwsze miejsca list przebojów na całym świecie. Tak było i z "Exodus", i z "Kayą". "Mam BMW. Ale tylko dlatego, że BMW znaczy Bob Marley & The Wailers. Niepotrzebny mi drogi samochód." - mówił Bob. Pieniądze nie zawróciły mu w głowie. Na jego koszt żyło na Jamajca kilkaset osób. W kwietniu 1978 r. Marley wystąpił na koncercie ONE LOVE PEACE w Kingston, w czasie którego doprowadził do symbolicznego pojednania liderów dwóch wojujących ze sobą partii politycznych: Michaela Manleya i Edwarda Seage /zdjęcie powyżej/.

Neville Garrick - przyjaciel Boba, tak wspomina to wydarzenie: "Marley był tym, który jednoczył. Przybył na koncert i pokazał jedność. Wziął obu za rece a Jah połączył ich razem. Bob pośrodku wyglądał jak Chrystus. Uświadomił ludziom z Jamajki, że choć jedni bronią Manleya a drudzy Seagę, to tak na prawdę to ta sama banda. Ludzie muszą się więc jednoczyć a nie walczyć ze sobą. Te 20 sekund gdy trzymał ich dłonie uniesione do góry, to był bardzo podniosły moment".

Po koncercie One Love zespół wyruszył na gigantyczne tournee po Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Japonii, Australii i Nowej Zelandii. Przez cały czas wytwórnia Tuff Gong rozszerzała swoją działalność, promując także nowe talenty. Pochodzący z 1979 r. album Survival spotkał się z bardzo ciepłym przyjęciem i odniósł także spory sukces w Afryce. Pochodzący zeń utwór "Zimbabwe" doczekał się wielu wersji w wykonaniu afrykańskich artystów.

17 kwietnia 1980 r. Marley wystąpił na koncercie w Salisbury w Zimbabwe (tuż po uzyskaniu przez ten kraj niepodległości), gdzie zagrał dla 40-tysięcznej publiczności, wśród której znaleźli się brytyjski następca tronu książę Karol i prezydent Mugabe. Latem 1980 r. nowotwór znów dał znać o sobie, gdy artysta zasłabł podczas joggingu w nowojorskim Central Parku. Po tym incydencie przerwano amerykańską trasę formacji, chociaż Marley wystąpił jeszcze tego samego wieczoru w Madison Square Garden.

Pożegnanie miało miejsce w Pittsburgu, podczas ostatniego koncertu. Bob Marley zaczął  od słów: "Pozdrowienie w imieniu Jego Cesarskiej Mości, Imperatora Hajle Sellasje l, Jah Rastafari, który żywy i prawdziwy w naszej wspólnocie trwa, zawsze wiernie, zawsze pewnie. Oni mówią, że doświadczenie naucza mądrości, lecz jest to naturalna tajemnica niesiona przez powietrze.." Potem Bob zgromadził cały zespół i zaczął od refrenu z Rude Boys. Monotonny śpiew, przygnębiający lament rozdzierał powietrze. Towarzysze we łzach domyślali się, że nadchodzi już koniec, że nowotwór trawiący ich proroka wygrywał. Ale patrząc na śpiewającego mistrza, na jego zamknięte oczy śledzące niewidzialną nić rytmu, na giętkie ręce poruszające się szybko, słuchając jego urzekającego i hipnotyzującego głosu, znajdowali siłę, żeby kontynuować wytyczoną drogę. Musieli jednak wiedzieć, że już nigdy nie będzie tak jak przedtem, ponieważ, jak mawiał Marley: "Moje stopy są moim jedynym bagażem, dlatego muszę iść dalej. Ale kiedy mnie tu nie będzie, wszystko będzie w porządku, tak jak być powinno. Nie, nie płacz, kobieto".

W grudniu 1980 r. roku Bob poddał się kontrowersyjnej terapii w klinice dr Josefa Isselsa w Bawarii w Niemczech. Nie przyniosła ona jednak spodziewanych efektów. 11 maja 1981 r. Bob Marley zmarł na raka (czerniaka - raka skóry, który jest chorobą białych) w szpitalu w Miami. Tuż przed śmiercią, w kwietniu, przyznano mu jamajski Order Zasługi, odebrany w imieniu artysty przez syna - Ziggy'ego. 21 maja Boba Marleya pochowano w St. Ann's podczas ceremonii z honorami należnymi głowie państwa. Dla upamiętnienia trzeciej rocznicy śmierci artysty wytwórnia Island wydała składankowy album "Legend", który do dziś utrzymuje się na brytyjskiej liście przebojów.

We wrześniu w 1984 r. włamywacze zamordowali Petera Tosha. W kwietniu 1987 r. przed domem w Kingston zastrzelono perkusistę Wailersów Carltona Barretta. W prasie pojawił się komentarz: "Przed laty zamilkł największy z nich. Teraz ustało ich serca bicie."

W 1990 roku, dzień urodzin Marleya - 6 lutego, ustanowiono świętem narodowym Jamajki. W czerwcu tego samego roku wpłatą na konto Amnesty lnternational - Chris Blackwell zapoczątkował działalność fundacji im. Boba Marleya. W wyniku długich sporów  Blackwell zdobył całkowitą kontrolę nad prawami autorskimi do utworów Boba Marleya. W lipcu 1991 r. doszło do kolejnego procesu o prawa do twórczości Marleya, o które tym razem walczyli weteran reggae Eddy Grant, wytwórnia MCA oraz zjednoczeni Rita Marley i Chris Blackwell. Po trwających blisko dziesięć lat sporach prawnych, za sumę 11,5 miliona dolarów nabyli je wdowa po artyście, dzieci oraz Island Logic Ltd.

Kiedy przyszło do podziału majątku, żona Marleya  - Rita, wiedząc o wielu romansach męża, postanowiła "przesłuchać" kilkadziesiąt kobiet. W efekcie dzieci aż siedmiu z nich uznano za poczęte ze związku z Marleyem. "Jako sierota nadrabia braki w miłości z czasów dzieciństwa. Lubi być kochany. I sam kocha kochać. Jeżeli seks jest tym, bez czego nie może się obejść, ja odsunę się na bok. Nauczę się żyć bez niego" - tłumaczyła Boba, Rita. Sama urodziła mu czwórkę dzieci, które później założyły zespół Ziggy And The Melody Makers (Ziggy czyli David oraz Stephen, Cedella i Sharon). Bob, wieczny idealista i marzyciel, luźno traktujący sprawy seksu, pytany przez brukowych dziennikarzy o liczbę kobiet w swoim życiu, ucinał sprawę stwierdzeniem: "Chciałbym mieć tyle dzieci, ile ziaren piasku na plaży".

Ogólnoświatowy sukces, który stał się udziałem Boba Marleya, zainspirował wielu innych artystów rodem z Jamajki. Jego nazwisko stało się synonimem muzyki tego kraju, której był pierwszą wielką gwiazdą. Dzięki jego błyskotliwej karierze cały świat zwrócił uwagę na tę właśnie muzykę. Sam Marley był charyzmatycznym wykonawcą, wspaniałym wokalistą i twórcą, co znacznie utrudniło innym wykonawcom pójście jego śladem.

11 maja 2007 na polskim rynku księgarskim pojawiła się książka "Catch a Fire" - najpełniejsza i najbardziej znana biografia Boba Marley'a autorstwa Timothy White'a.

Timothy White (1952-2002), amerykański dziennikarz muzyczny, (Rolling Stone, The New York Times, Billboard, Crawdaddy) i dzieło jego życia – Catch a Fire – Życie Boba Marleya. Bliskie relacje z Marleyem, jego rodziną i przyjaciółmi zapewniły mu dostęp do tajnych dokumentów, zdjęć i pamiątek rodzinnych artysty. Książka po raz pierwszy wydana w 1983 roku, doczekała się parunastu wznowień i edycji na całym świecie. Po jego śmierci żona oraz bliscy współpracownicy przygotowali z okazji 25-lecia śmierci Boba Marleya specjalną, poprawioną i uzupełnioną wersję biografii, którą dziś z przyjemnością prezentujemy polskiemu czytelnikowi.

O tym, jak powstawała książka „Catch a Fire – Życie Boba Marleya” opowiadał nieżyjący już autor książki, Timothy White: „Odbyłem wiele wypraw na Jamajkę i do Anglii w latach 1975-1977 celem spotkania z Bobem, zobaczenia go w trakcie pracy w studio, zbadania jego ulubionych miejsc w Kingston i w okolicach Londynu. W czasie tych wypraw przemierzyłem całą wyspę poznając i rozmawiając z przyjaciółmi i znajomymi Boba. Regularnie prowadzone pogawędki i wywiady z Marley’em w latach pomiędzy naszym pierwszym bezpośrednim kontaktem w jego domu przy Hope Road 56 we wrześniu 1975 roku, a naszą ostatnią rozmową w pokoju hotelu Essex House na dwa dni przed jego zapaścią we wrześniu 1980 roku sugerują, że Bob był zadowolony ze swojej niezależności pozwalającej mu nagrywać muzykę stanowiącą unikalną hybrydę amerykańskiego rocka, funku i współczesnego folku. Mimo rozlicznych wywiadów, rozmów i spotkań poza sceną, do jakich miałem dostęp w przeciągu wielu lat, nie umiałbym określić siebie jako przyjaciela Boba Marley’a. Po prostu pracowałem jako dziennikarz i moja przepustka oraz kontakty zawsze stanowiły moją przepustkę do tego świata. Bycie przyjacielem wiązałoby się z tym, że dana osoba bezinteresownie poświęcałaby mi część życia prywatnego ze wzajemnością. Co się tyczy Marley’a i mnie, oraz jego rodziny, przyjaciół i znajomych, po zakończeniu naszej pracy wszyscy powracali do swoich spraw."

“CATCH A FIRE. ŻYCIE BOBA MARLEYA” - TIMOTHY WHITE
tłumaczenie: Maciej Magura Góralski, Artur Jarosiński
opieka merytoryczna: Sławomir Gołaszewski
data wydania: 11 maja 2007
objętość: 530 STRON