LEE "SCRATCH" PERRY
Lee,
„Scratch”, „Madman”, „Little”, „Pipecock Jackson”, „the Gong”, „the
Upsetter”, Perry.
Pomimo, że ma już ponad 70 lat, wciąż jest aktywny na muzycznej scenie
zarówno w kwestii koncertów, jak i albumów. Jest żyjącą legendą, ale
także najbardziej szalonym muzykiem sceny Reggae. Wyliczanie jego
wybryków stało się wręcz zabawą fanów. Któż bowiem nie słyszał o tym, że
Lee spalił swoje studio nagraniowe Black Arck, ponieważ zadomowiły się w
nim złe moce ("jedynym sposobem na oczyszczenie jest ogień"), i wyjechał
z Jamajki z powodu rzuconych na niego klątw Voodoo. Zresztą Lee
utrzymuje, że walczy z demonami cały czas. Widać to mocno w jego muzyce,
świadczą o tym choćby nazwy albumów: „Dub, Take The Voodoo Out Of
Reggae” czy „Satan Kicked The Bucket”, ale także jego wygląd. „Mój strój
odbija złe moce!” - mówi, co każdy może potwierdzić, widząc go
obwieszonego różnymi błyskotkami. Także specjalna korona, którą nosi, ma
dla niego duże znaczenie. Twierdzi, że w lusterku widzi przyszłość a w
błyszczących guzikach kryją się anioły.
Perry rozpoczął swoją karierę, pracując dla Clementa Dodda. W 1968 roku
kłótnia na tle finansowym spowodowała, że opuścił Studio One i rozpoczął
pracę u Joe Gibbsa. Współpraca z kolejnym wielkim producentem także nie
była udana i po raz kolejny zakończyła się kłótnią. Scratch uzbierał
jednak wystarczający kapitał by założyć własną wytwórnię „Upsetter”.
Dzięki stosowaniu nowatorskich technik szybko stał się rozpoznawalny, a
jego singiel „People Funny Boy” (nowatorskie wprowadzenie sampla:
płaczącego dziecka) sprzedał się na Jamajce w liczbie 60 000 tysięcy
egzemplarzy. W roku 1973 Perry założył własne studio Black Ark. To
właśnie w tym studiu Perry najwięcej eksperymentował, rozwinął muzykę
dub, jako pierwszy używał samplingu. Tworząc nagrania z posklejanych
fragmentów taśmy magnetofonowej, próbował różnych wariacji głosu, raz
ustawiając go na pierwszym planie, a innym razem w tle. Krąży anegdota,
że w poszukiwaniu specjalnych dźwięków włożył mikrofon do metalowego
kosza na śmieci, po czym, w czasie sesji nagraniowej, w odpowiednim
momencie kopnął go z całej siły. Lee w tamtych latach tworzył
niekwestionowaną awangardę. W 1969 powstał debiutancki album Perry’ego
„The Upsetter”.
Pod jego opieką nagrywali i tworzyli: „The Wailers”, „The Heptones”,
„The Congos”, Augustus Pablo, Junior Murtancki i Max Romeo. Muzyk
współpracował także z punkową grupą „The Clash”, co zaowocowało słynnym
singlem „Complet Control”. Stworzył też wraz z Bobem Marleyem utwór „Punky
Reggae Party”. Po spaleniu swojego studia i opuszczeniu Jamajki,
współpracował z takimi artystami i grupami muzycznymi, jak: Adrian
Sherwood, Keith Richard, „Mad Proffesor”, „Beastie Boys” czy „Dub
Sindicate”. W sumie stworzył ok.150 albumów! Obecnie mieszka w
Szwajcarii wraz z swoją żoną Mireille i dwójką dzieci.
W 1980 Perry postanowił skończyć ze swoim alkoholizmem. Przez alkohol
wpadał w furię i szał. Gdy wieczorami wracał w amoku do domu, żona ze
strachu nie wpuszczała go do środka. Będąc pijanym, wyżywał się także na
muzykach. Doprowadziło to m.in. do kłótni z Bobem Marleyem. Rzucenie
alkoholu nie przeszkodziło mu w występowaniu w reklamach Guinnessa.
Perry zawsze palił dużo marihuany. Okadzał swoje taśmy dymem z ziela i
zakopywał je na dzień do ziemi, by "nabrały mocy i ducha". W tym samym
roku, co z alkoholem, postanowił zerwać też z gandzią (raczej z
regularnym jej paleniem bo wciąż na koncertach można zobaczyć jak popala
skręty). Powód rzucenia był prosty: Lee nie był pewny, czy we
wcześniejszych latach to on tworzył muzykę, czy też była ona dziełem
dymu z marihuany.
Lee „Scratch” Perry jest nieprzewidywalny. „Czasami cichy i spokojny
czasami miotający się na lewo i prawo. Totalny mistyk!” - jak mówi Mad
Proffesor, który nagrał z nim kilka albumów. Jednak ta
nieprzewidywalność i trudność nawet ze sklasyfikowaniem jego muzyki
działa na jego korzyść. Ukazuje go jako twórcę wszechstronnego. Perry
potrafi grać zarówno wszelkie odmiany reggae jak i rock, dub, jungle a
nawet techno. Nie mówiąc już o ostatnich dancehallowych wyczynach (na
teledysku "Pum Pum" z 2008-ego siedemdziesięciodwuletni Perry pokazuje
się w klubie obok nastoletnich panienek, a teledysk utrzymany jest w
klimacie bardziej pasującym do przebojów 50 Centa niż do ojca
chrzestnego reggae). Jest też artystą bardzo płodnym. W samym 2010 wydał
już trzy albumy!
Obracając się w tak wielu środowiskach i grając różną muzykę, doczekał
się wielu pseudonimów. Dla niego jednak najważniejszy jest „Scratch” (od
pierwszego singla: „Chicken Scratch”), ponieważ „s” jest jak „sky” i „space”,
a także oznacza amerykańskiego dolara.
W jednym wywiadzie Perry pytany czy cały czas jest poważny, czy tylko
żartuje, odpowiada: „Żartuję na poważnie” (I'm a serious joke). W innym
z kolei mówi, że należy do świata dzieci i chciałby, by było ich jak
najwięcej na jego koncertach. Niezależnie czy uznamy go za geniusza,
wariata czy może za jednego i drugiego, to jego wpływ na muzykę Reggae
jest niekwestionowany. Jak sam Perry mówi: muzyka to magia!
Opracował:
Roman "Remus" Husarski
